Đọc và lập biểu đồ từ dữ liệu
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh đọc được giá trị và so sánh dữ liệu trên biểu đồ.
- Học sinh lập được biểu đồ đơn giản từ bảng dữ liệu cho trước.
Khám phá
Lớp của An khảo sát cách các bạn đến trường để chuẩn bị cho ngày hội an toàn giao thông. Có bạn đi bộ, có bạn đi xe đạp, đi xe buýt hoặc được người thân chở. Làm thế nào để vừa nhìn nhanh số bạn ở mỗi nhóm, vừa so sánh được các nhóm?
Một biểu đồ tốt giúp ta nhìn thấy dữ liệu nhanh hơn, nhưng cần đọc đúng tên nhóm, đơn vị và thang biểu diễn.
Kiến thức trọng tâm
Đọc biểu đồ: Trước tiên, đọc tên biểu đồ để biết biểu đồ nói về điều gì. Sau đó xem các nhãn, đơn vị và thang biểu diễn. Cuối cùng, đọc giá trị của từng nhóm rồi mới so sánh.
Lập biểu đồ từ bảng: Ghi tên biểu đồ; chọn loại biểu đồ phù hợp; ghi tên các nhóm và đơn vị; chọn thang biểu diễn; vẽ các cột có độ dài tương ứng với số liệu. Các cột cần cùng bề rộng và bắt đầu từ cùng một vạch gốc.
Nếu mỗi ô biểu diễn một bạn thì số ô bằng số bạn. Nếu mỗi ô biểu diễn hai bạn thì số ô cần vẽ bằng số bạn chia cho hai. Hãy chọn thang để mọi số liệu đều biểu diễn được và dễ đọc.
Thử kéo các cột trong mô phỏng để thay đổi số bạn ở từng nhóm; quan sát tổng số bạn và cách các nhóm được biểu diễn trên biểu đồ.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ một: Đọc và so sánh số liệu
Biểu đồ thanh ngang dưới đây cho biết số bạn chọn từng cách đến trường. Mỗi ô ■ tương ứng với $1$ bạn.
| Cách đến trường | Số bạn biểu diễn | Số bạn |
|---|---|---|
| Đi bộ | ■■■■■ | $5$ |
| Xe đạp | ■■■■■■■■ | $8$ |
| Xe buýt | ■■■ | $3$ |
| Người thân chở | ■■■■■■■■■ | $9$ |
Bước một: Đọc tên các nhóm và nhớ rằng mỗi ô ứng với $1$ bạn.
Bước hai: Nhóm có nhiều bạn nhất là nhóm người thân chở, với $9$ bạn. Nhóm có ít bạn nhất là nhóm xe buýt, với $3$ bạn.
Bước ba: Tìm độ chênh lệch: $9-3=6$ bạn. Vậy số bạn được người thân chở nhiều hơn số bạn đi xe buýt là $6$ bạn.
Ví dụ hai: Lập biểu đồ từ bảng số liệu
Bảng dưới đây cho biết một nhóm học sinh chọn hoạt động cho giờ sinh hoạt câu lạc bộ.
| Hoạt động | Số học sinh |
|---|---|
| Vẽ tranh | $4$ |
| Đọc sách | $7$ |
| Chơi cờ | $5$ |
| Chơi bóng | $6$ |
Bước một: Chọn biểu đồ cột vì cần so sánh số học sinh giữa các nhóm.
Bước hai: Đặt tên biểu đồ là Số học sinh chọn hoạt động câu lạc bộ. Ghi tên hoạt động làm nhãn và ghi đơn vị là học sinh.
Bước ba: Chọn thang biểu diễn mỗi ô ■ ứng với $1$ học sinh. Vẽ cột dài đúng số ô tương ứng.
| Hoạt động | Cột biểu diễn | Số học sinh |
|---|---|---|
| Vẽ tranh | ■■■■ | $4$ |
| Đọc sách | ■■■■■■■ | $7$ |
| Chơi cờ | ■■■■■ | $5$ |
| Chơi bóng | ■■■■■■ | $6$ |
Kiểm tra: Cột đọc sách dài nhất vì $7$ lớn nhất trong các số liệu. Cột vẽ tranh ngắn nhất vì $4$ nhỏ nhất.
Ví dụ ba: Đọc biểu đồ có thang biểu diễn
Một biểu đồ khác dùng mỗi ô ■ để biểu diễn $2$ học sinh. Cột của nhóm múa có $3$ ô.
Bước một: Không đọc số ô như thể mỗi ô là một học sinh. Trước hết, đọc thang biểu diễn: mỗi ô ứng với $2$ học sinh.
Bước hai: Tính số học sinh của nhóm múa: $3 \times 2=6$ học sinh.
Bước ba: Đối chiếu đơn vị ghi trên biểu đồ. Kết quả cần trả lời là $6$ học sinh, không phải $3$ học sinh.
Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ
- Đọc số ô mà quên thang biểu diễn. Mẹo: tìm dòng chú giải trước khi đọc số liệu.
- Nhầm nhãn của trục hoặc nhóm dữ liệu. Mẹo: đọc tên biểu đồ và tên nhóm trước khi nêu giá trị.
- Lập biểu đồ nhưng thiếu đơn vị hoặc tên biểu đồ. Mẹo: tự hỏi biểu đồ nói về điều gì, gồm những nhóm nào và đang đếm bằng đơn vị gì.
- Vẽ cột không bắt đầu từ cùng một vạch gốc hoặc có độ dài không đúng số liệu. Mẹo: kiểm tra cột dài nhất, ngắn nhất và thang biểu diễn sau khi vẽ.
Tự kiểm tra nhanh
Dựa vào bảng ở Ví dụ hai:
- Hoạt động nào được nhiều học sinh chọn nhất?
- Số học sinh chọn đọc sách nhiều hơn số học sinh chọn vẽ tranh bao nhiêu bạn?
- Nếu dùng mỗi ô ■ để biểu diễn $1$ học sinh, cột chơi cờ cần có bao nhiêu ô?
Đáp án — hãy xem sau khi tự làm: Câu một: đọc sách. Câu hai: $7-4=3$ bạn. Câu ba: $5$ ô.