Đổi đơn vị vận tốc
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh đổi được vận tốc giữa các đơn vị phù hợp với dữ kiện bài toán.
- Học sinh chọn được đơn vị vận tốc thích hợp khi trình bày kết quả.
Khám phá: Nhịp đạp xe của Minh
Minh đạp xe được $120$ m trong $20$ giây. Bạn muốn mô tả tốc độ theo mét mỗi giây để dễ so sánh với một vận động viên chạy. Ta có thể đổi đơn vị vận tốc mà không làm thay đổi tốc độ thật của Minh.
Hãy nhớ: $1$ phút có $60$ giây, $1$ giờ có $60$ phút và $1$ km bằng $1000$ m. Khi đổi đơn vị vận tốc, cần đổi cả phần quãng đường lẫn phần thời gian cho đúng.
Kiến thức trọng tâm
Đổi giữa m/s và m/phút: Vì $1$ phút bằng $60$ giây nên từ m/s sang m/phút, nhân số đo với $60$. Đổi ngược lại, chia cho $60$.
Đổi giữa km/giờ và m/s: Vì $1$ km bằng $1000$ m và $1$ giờ bằng $3600$ giây nên từ km/giờ sang m/s, nhân với $1000$ rồi chia cho $3600$; đổi ngược lại, nhân với $3600$ rồi chia cho $1000$.
Một cách nhớ nhanh: $1$ m/s bằng $3{,}6$ km/giờ. Vậy từ m/s sang km/giờ, nhân với $3{,}6$; đổi ngược lại, chia cho $3{,}6$.
Chọn đơn vị theo tình huống: km/giờ thường tiện khi nói về xe đi đường; m/s thường tiện khi đo chuyển động trong thời gian ngắn; m/phút có thể tiện khi quãng đường và thời gian được tính theo mét và phút.
Kéo điểm trên trục số để chọn vận tốc tính bằng m/s; quan sát các giá trị tương ứng theo m/phút và km/giờ.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: Đổi m/s sang m/phút
Một bạn chạy với vận tốc $8$ m/s. Đổi vận tốc đó ra m/phút.
- Trong $1$ phút có $60$ giây, nên mỗi giây chạy được $8$ m thì trong $60$ giây chạy được $8 \times 60 = 480$ m.
- Vậy vận tốc là $480$ m/phút.
Ví dụ 2: Đổi m/phút sang km/giờ
Một người đi bộ với vận tốc $900$ m/phút. Đổi vận tốc đó ra km/giờ.
- Đổi quãng đường trong một giờ: $900 \times 60 = 54000$ m/giờ.
- Đổi mét sang ki-lô-mét: $54000 : 1000 = 54$ km/giờ.
- Vậy vận tốc là $54$ km/giờ.
Ví dụ 3: Đổi km/giờ sang m/s và chọn cách ghi
Một chiếc xe đạp điện chạy với vận tốc $54$ km/giờ. Đổi vận tốc ra m/s.
- Đổi $54$ km thành mét: $54 \times 1000 = 54000$ m.
- Đổi $1$ giờ thành giây: $1 \times 60 \times 60 = 3600$ giây.
- Tính vận tốc theo mét mỗi giây: $54000 : 3600 = 15$ m/s.
- Vậy $54$ km/giờ bằng $15$ m/s. Nếu đang nói về xe đi trên đường, có thể trình bày bằng km/giờ; nếu bài yêu cầu tốc độ theo từng giây, dùng m/s.
Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ
- Lỗi: Chỉ đổi đơn vị quãng đường mà quên đổi đơn vị thời gian. Mẹo: Vận tốc luôn gắn với cả quãng đường và thời gian.
- Lỗi: Đổi từ m/s sang m/phút nhưng lại chia cho $60$. Mẹo: Một phút dài hơn một giây $60$ lần, nên cùng vận tốc thì số mét đi trong một phút lớn hơn số mét đi trong một giây.
- Mẹo chọn đơn vị: Đọc đơn vị thời gian trong đề và xem bài đang nói về đi đường, đi bộ hay chuyển động trong thời gian ngắn. Ghi đơn vị ngay sau kết quả.
Tự kiểm tra nhanh
- Đổi $5$ m/s ra m/phút.
- Đổi $36$ km/giờ ra m/s.
- Một con kiến bò được $24$ m trong $2$ phút. Đơn vị nào thuận tiện hơn để nêu vận tốc: m/phút hay km/giờ?
Đáp án — hãy xem sau khi tự làm:
- $5 \times 60 = 300$ m/phút.
- $36 \times 1000 : 3600 = 10$ m/s.
- m/phút thuận tiện hơn vì quãng đường và thời gian đã được nêu theo mét và phút.