Phân loại dữ liệu thống kê

Khám phá: Lớp mình đến trường bằng cách nào?

Cô Mai muốn tìm hiểu cách học sinh lớp 8 đến trường để đề xuất chỗ để xe phù hợp. Cô có thể hỏi từng bạn: “Em đến trường bằng phương tiện gì?” và ghi lại câu trả lời như đi bộ, xe đạp hoặc xe buýt.

Câu trả lời là tên các phương tiện. Nếu cô ghi thêm số học sinh chọn mỗi phương tiện, cô sẽ có một loại thông tin khác. Cùng khám phá sự khác nhau nhé!

Hãy thử thay đổi các cột số bạn và quan sát đâu là tên nhóm, đâu là số liệu đếm được.

Kiến thức trọng tâm

Ví dụ có lời giải

Ví dụ 1: Món ăn yêu thích

Khảo sát học sinh về món ăn các bạn thích nhất. Nên ghi dữ liệu gì và thu thập bằng cách nào?

1. Câu hỏi cần tìm sở thích, tức là tên món ăn.
2. Tên món ăn là dữ liệu định tính.
3. Dùng phiếu hỏi hoặc phỏng vấn từng bạn để ghi câu trả lời.

Kết luận: Thu thập dữ liệu định tính bằng phiếu hỏi hoặc phỏng vấn là phù hợp.

Ví dụ 2: Thời gian đi từ nhà đến trường

Khảo sát mỗi bạn mất bao lâu để đến trường. Dữ liệu thuộc loại nào? Cách thu thập nào phù hợp?

1. Câu hỏi cần một khoảng thời gian, có thể ghi bằng phút.
2. Thời gian là dữ liệu định lượng vì biểu thị một số đo.
3. Có thể hỏi từng bạn và yêu cầu ước lượng theo cùng đơn vị phút. Nếu cần chính xác hơn, dùng đồng hồ để đo thời gian trên một hành trình xác định.

Kết luận: Chọn cách hỏi hoặc đo tùy độ chính xác cần thiết; cần thống nhất đơn vị và cách tính thời gian.

Ví dụ 3: Số chai nhựa được thu gom

Nhóm xanh muốn biết mỗi lớp thu gom được bao nhiêu chai nhựa trong một tuần.

1. Thông tin cần có là số chai của từng lớp, nên đây là dữ liệu định lượng.
2. Quan sát rồi đếm chai tại điểm tập kết vào ngày đã thống nhất sẽ cho kết quả phù hợp.
3. Nếu chỉ hỏi “lớp em thu gom nhiều hay ít?”, câu trả lời chưa cho biết số chai cụ thể.

Kết luận: Nên quan sát và đếm, đồng thời thống nhất thời gian thu gom.

Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ

• Lỗi: Thấy dữ liệu viết bằng chữ thì luôn cho là định tính, thấy có chữ số thì luôn cho là định lượng. Hãy xét ý nghĩa của thông tin, không chỉ nhìn cách viết.
• Lỗi: Chọn cách thu thập thuận tiện nhưng không trả lời được câu hỏi. Hãy tự hỏi: “Dữ liệu này có giúp trả lời đúng điều mình muốn biết không?”
• Mẹo nhớ: Định tính trả lời “thuộc loại nào, có đặc điểm gì?”; định lượng trả lời “bao nhiêu, dài bao lâu, lớn cỡ nào?”.

Tự kiểm tra nhanh

1. “Loại sách yêu thích” là dữ liệu định tính hay định lượng?
2. Muốn biết mỗi ngày một bạn đọc sách bao nhiêu phút, nên thu thập dữ liệu bằng cách nào?
3. Số áo của cầu thủ là dữ liệu định lượng chỉ vì được viết bằng chữ số. Nhận định này đúng hay sai?

Đáp án

1. Dữ liệu định tính.
2. Có thể hỏi và ghi thời gian theo phút; nếu cần chính xác, dùng đồng hồ để theo dõi.
3. Sai. Số áo thường là mã nhận diện, không biểu thị số lượng hay số đo, nên là dữ liệu định tính.