Biểu đồ biểu diễn dữ liệu

Khám phá

Nhóm của An ghi lại số lượt khách ghé gian nước ép trong các ngày từ thứ Hai đến thứ Sáu. Nhìn vào danh sách số liệu, An muốn biết ngày nào đông nhất và lượng khách thay đổi ra sao. Một biểu đồ phù hợp sẽ giúp cả nhóm nhìn ra điều đó nhanh hơn.

Thử kéo các cột số liệu trong mô phỏng. Quan sát đường nối thay đổi thế nào, rồi tìm ngày có số lượt cao nhất và thấp nhất.

Kiến thức trọng tâm

Ví dụ 1: So sánh các nhóm bằng biểu đồ cột

Một lớp hỏi các bạn thích loại nước nào nhất và ghi được kết quả sau:

1. Dữ liệu gồm các loại nước riêng biệt, cần so sánh số bạn chọn.
2. Vì vậy, biểu đồ cột là lựa chọn phù hợp. Mỗi loại nước ứng với một cột, chiều cao cột biểu diễn số bạn chọn.
3. Đọc các giá trị: nước chanh được chọn nhiều nhất với $15$ bạn; nước dừa ít nhất với $8$ bạn.

Nhận xét: Nước chanh được chọn nhiều hơn nước dừa $7$ bạn.

Ví dụ 2: Nhìn xu hướng bằng biểu đồ đường

Số lượt khách ghé gian nước ép trong tuần lần lượt là $12$, $15$, $14$, $20$, $23$ lượt từ thứ Hai đến thứ Sáu.

1. Dữ liệu được ghi theo thứ tự các ngày trong tuần và cần xem sự thay đổi theo thời gian.
2. Chọn biểu đồ đường. Đánh dấu mỗi ngày trên trục ngang, số lượt khách trên trục đứng, rồi nối các điểm theo thứ tự ngày.
3. So sánh đầu và cuối tuần: số lượt tăng từ $12$ lên $23$. Tuy vậy, đường biểu diễn có một đoạn giảm từ thứ Ba sang thứ Tư, từ $15$ xuống $14$.

Nhận xét: Nhìn chung lượng khách tăng trong tuần, nhưng không tăng đều mỗi ngày.

Ví dụ 3: Thể hiện các phần của một tổng thể

Một câu lạc bộ có $20$ thành viên. Trong đó, $8$ bạn thích trồng cây, $7$ bạn thích vẽ và $5$ bạn thích làm đồ tái chế. Ba nhóm này gộp đủ thành viên câu lạc bộ.

1. Vì cần thể hiện mỗi nhóm chiếm phần nào trong tổng số thành viên, có thể dùng biểu đồ hình quạt tròn.
2. Phần thích trồng cây chiếm $\frac{8}{20}=40\%$ tổng số thành viên.
3. Cần kiểm tra các số liệu có cùng một tổng thể và cộng lại đủ tổng: $8+7+5=20$.

Nhận xét: Nhóm thích trồng cây chiếm phần lớn nhất trong ba nhóm.

Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ

• Không chọn biểu đồ đường chỉ vì muốn nối các cột; biểu đồ đường hữu ích nhất khi thứ tự dữ liệu, thường là thời gian, có ý nghĩa.
• Không dùng biểu đồ hình quạt tròn nếu các nhóm không tạo thành toàn bộ dữ liệu hoặc bị tính trùng.
• Đừng quên đọc đơn vị và thang đo. Hai cột nhìn chênh lệch nhiều chưa chắc giá trị chênh lệch lớn nếu trục không bắt đầu từ $0$.
• Mẹo nhớ: So sánh nhóm — cột; theo dõi thời gian — đường; chia một tổng thể — quạt tròn.

Tự kiểm tra nhanh

1. Số quyển sách được mượn ở từng lớp cần đem ra so sánh. Nên chọn biểu đồ nào?
2. Một biểu đồ đường cho thấy số lượt khách tăng từ thứ Hai đến thứ Sáu, nhưng có một đoạn đi xuống. Có thể kết luận rằng số lượt tăng đều mỗi ngày không?
3. Một lớp chia toàn bộ học sinh vào các nhóm hoạt động, mỗi học sinh chỉ thuộc một nhóm. Nếu muốn thấy tỉ lệ từng nhóm trong cả lớp, biểu đồ nào phù hợp?