Dấu hiệu chia hết cho 3 và 9

Lớp 4 Nền tảng 15 phút

Sau bài này, em sẽ

  • Học sinh xác định được số chia hết cho 3 hoặc 9.
  • Học sinh giải thích được cách dùng tổng các chữ số để kiểm tra.

Khám phá: Những chiếc thẻ số

Mai có thẻ ghi số $4\,572$. Bạn muốn biết có thể xếp đều số thẻ ấy thành từng nhóm $3$ thẻ hoặc từng nhóm $9$ thẻ mà không thừa chiếc nào không. Thay vì chia cả số lớn, ta thử cộng các chữ số: $4 + 5 + 7 + 2 = 18$.

Em dự đoán: từ tổng $18$, ta có thể biết điều gì về số $4\,572$?

Mô phỏng: Tổng chữ số trên tia số

Hãy kéo điểm để chọn tổng các chữ số; quan sát điểm có rơi vào mốc chia hết cho $3$ hoặc $9$ không.

Kiến thức trọng tâm

Dấu hiệu chia hết cho $3$: Một số chia hết cho $3$ khi tổng các chữ số của số đó chia hết cho $3$.

Dấu hiệu chia hết cho $9$: Một số chia hết cho $9$ khi tổng các chữ số của số đó chia hết cho $9$.

Vì sao? Trong cách viết số theo hàng, mỗi hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn,... có giá trị hơn một số có cùng chữ số hàng ấy lần lượt một lượng là bội của $9$. Chẳng hạn, $10 = 9 + 1$ và $100 = 99 + 1$. Vì thế, số ban đầu và tổng các chữ số hơn kém nhau một số chia hết cho $9$; mà số chia hết cho $9$ cũng chia hết cho $3$. Do đó, kiểm tra tổng các chữ số cho ta biết số ban đầu có chia hết cho $3$ hoặc $9$ hay không.

Cách làm: Cộng các chữ số, rồi kiểm tra tổng đó có chia hết cho $3$ hoặc $9$ không.

Ví dụ có lời giải

Ví dụ 1: Kiểm tra số $4\,572$

  1. Tính tổng các chữ số: $4 + 5 + 7 + 2 = 18$.
  2. $18$ chia hết cho $3$ và chia hết cho $9$.
  3. Vậy $4\,572$ chia hết cho cả $3$ và $9$.

Ví dụ 2: Kiểm tra số $2\,451$

  1. Tính tổng các chữ số: $2 + 4 + 5 + 1 = 12$.
  2. $12$ chia hết cho $3$, nhưng không chia hết cho $9$.
  3. Vậy $2\,451$ chia hết cho $3$, nhưng không chia hết cho $9$.

Ví dụ 3: Kiểm tra số $36\,428$

  1. Tính tổng các chữ số: $3 + 6 + 4 + 2 + 8 = 23$.
  2. $23$ không chia hết cho $3$ và cũng không chia hết cho $9$.
  3. Vậy $36\,428$ không chia hết cho $3$ và không chia hết cho $9$.

Lỗi hay gặp và mẹo nhớ

  • Lỗi: Quên cộng một chữ số, nhất là chữ số ở đầu hoặc cuối số. Mẹo: Đọc số từ trái sang phải và rà lại từng chữ số khi cộng.
  • Lỗi: Nghĩ rằng số chia hết cho $3$ thì chắc chắn chia hết cho $9$. Ví dụ, tổng chữ số bằng $12$ cho biết số chia hết cho $3$ nhưng không chia hết cho $9$.
  • Mẹo nhớ: Cộng chữ số trước; muốn xét chia hết cho số nào thì kiểm tra tổng có chia hết cho số ấy không.

Tự kiểm tra nhanh

  1. Số $7\,326$ có chia hết cho $3$ không? Có chia hết cho $9$ không?
  2. Số $5\,218$ có chia hết cho $3$ không?
  3. Vì sao tổng các chữ số giúp kiểm tra một số có chia hết cho $9$ không?

Đáp án — chỉ xem sau khi tự làm:

  1. $7 + 3 + 2 + 6 = 18$; số $7\,326$ chia hết cho cả $3$ và $9$.
  2. $5 + 2 + 1 + 8 = 16$; số $5\,218$ không chia hết cho $3$.
  3. Số ban đầu và tổng các chữ số hơn kém nhau một số chia hết cho $9$, nên chúng có cùng tính chia hết cho $9$.
Luyện tập ngay96 câu hỏi cùng chương, có AI gợi ý từng bước.