Thu thập và phân loại dữ liệu

Khám phá: Lớp mình đến trường bằng cách nào?

Lớp 6A muốn biết các bạn thường đến trường bằng phương tiện nào để sắp xếp khu vực để xe. Theo em, cần hỏi thông tin gì? Có thể ghi câu trả lời thành những nhóm nào?

Để trả lời, ta hỏi từng bạn về phương tiện bạn thường dùng. Mỗi câu trả lời là một dữ liệu. Sau đó, ta xếp các dữ liệu theo tiêu chí phương tiện.

Mô phỏng: Xếp câu trả lời vào nhóm

Thử mô phỏng: kéo các cột để thay đổi số bạn chọn từng cách đến trường, rồi quan sát số bạn trong mỗi nhóm và tổng số bạn.

Kiến thức trọng tâm

Thu thập dữ liệu là tìm và ghi lại thông tin cần thiết để trả lời một câu hỏi.

Xác định câu hỏi: Ta cần biết điều gì?
Xác định dữ liệu cần có: Câu trả lời nào giúp giải đáp câu hỏi?
Chọn cách thu thập: Có thể hỏi trực tiếp, dùng phiếu khảo sát hoặc quan sát.
Ghi và phân loại: Ghi câu trả lời rõ ràng, rồi xếp chúng theo một tiêu chí phù hợp.

Tiêu chí phân loại là căn cứ dùng để chia dữ liệu thành các nhóm. Ví dụ, với câu hỏi về phương tiện đến trường, tiêu chí có thể là loại phương tiện.

Một câu hỏi rõ ràng giúp ta thu thập đúng dữ liệu. Mỗi câu trả lời nên được ghi theo cách dễ hiểu và nhất quán để tránh xếp nhầm nhóm.

Ví dụ có lời giải

Ví dụ 1: Chọn đúng dữ liệu cần hỏi

Câu hỏi: Lớp 6A thích loại quả nào nhất để dùng trong giờ ăn nhẹ?

Xác định điều cần biết: loại quả được các bạn yêu thích.
Dữ liệu cần thu thập: câu trả lời của từng bạn về loại quả bạn chọn.
Cách thu thập: phát phiếu, yêu cầu mỗi bạn ghi một loại quả yêu thích.
Phân loại theo tiêu chí loại quả, chẳng hạn nhóm chọn chuối, nhóm chọn cam và nhóm chọn ổi.

Hỏi về chiều cao sẽ không trực tiếp giúp trả lời câu hỏi này, vì chiều cao không cho biết bạn thích loại quả nào.

Ví dụ 2: Phân loại câu trả lời

Mai ghi câu trả lời về cách các bạn đến trường: đi bộ, xe đạp, xe buýt, xe đạp, đi bộ, xe buýt, đi bộ.

Đọc từng câu trả lời và xác định tiêu chí: phương tiện đến trường.
Xếp các câu trả lời cùng loại vào một nhóm: đi bộ; xe đạp; xe buýt.
Kiểm tra lại để bảo đảm mỗi câu trả lời được xếp vào đúng nhóm và không bị bỏ sót.

Mai có thể ghi kết quả như sau:

Nhóm phương tiện	Số câu trả lời
Đi bộ	3
Xe đạp	2
Xe buýt	2

Ví dụ 3: Chọn cách thu thập phù hợp

Câu hỏi: Góc đọc sách của lớp được dùng nhiều nhất vào buổi nào?

Dữ liệu cần có là số lượt sử dụng góc đọc sách ở từng buổi.
Trong một tuần, phân công một bạn ghi số lượt sử dụng vào buổi sáng và buổi chiều.
Xếp dữ liệu theo tiêu chí buổi sử dụng, rồi so sánh số lượt ở các nhóm.

Chỉ hỏi các bạn thích đọc sách lúc nào chưa đủ để trả lời câu hỏi, vì câu hỏi đang cần số lượt sử dụng thực tế.

Lỗi hay gặp và mẹo nhớ

Lỗi: Chọn dữ liệu không liên quan đến câu hỏi. Mẹo: Hãy tự hỏi: biết dữ liệu này thì mình có trả lời được câu hỏi không?
Lỗi: Dùng tiêu chí phân loại không rõ ràng, khiến một câu trả lời có thể bị xếp vào nhiều nhóm. Mẹo: Nói rõ căn cứ chia nhóm trước khi phân loại.
Lỗi: Ghi câu trả lời thiếu thống nhất, chẳng hạn một bạn ghi xe đạp, bạn khác ghi đạp xe. Mẹo: Thống nhất cách ghi hoặc quy ước nhóm trước khi tổng hợp.

Mẹo nhớ: Câu hỏi cần gì, thu thập đúng dữ liệu ấy; chọn tiêu chí rõ rồi mới chia nhóm.

Tự kiểm tra nhanh

Muốn biết lớp thường đọc sách ở đâu, em cần thu thập thông tin gì?
Các câu trả lời về nơi đọc sách có thể được phân loại theo tiêu chí nào?
Muốn biết loại cây nào được trồng nhiều nhất trong sân trường, chỉ hỏi học sinh thích cây nào có đủ không? Vì sao?

Đáp án — hãy tự làm trước khi xem

Cần ghi nơi mỗi bạn thường đọc sách, chẳng hạn ở nhà, ở thư viện hoặc ở lớp.
Có thể phân loại theo địa điểm đọc sách.
Chưa đủ. Câu hỏi cần biết cây nào đang được trồng nhiều nhất, nên cần quan sát và ghi số lượng từng loại cây thực tế.