Mét và đo độ dài
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh chọn được mét làm đơn vị đo phù hợp với vật có độ dài tương ứng.
- Học sinh đo và ghi được độ dài bằng thước hoặc dụng cụ đo phù hợp.
Khám phá
Mai muốn đo chiều dài chiếc bàn học để chọn tấm khăn vừa vặn. Chiếc bàn dài hơn chiếc bút rất nhiều. Theo em, nên đo bàn bằng mét hay bằng xăng-ti-mét?
Với vật khá dài như bàn, cửa hoặc chiều dài căn phòng, dùng mét sẽ thuận tiện hơn. Trước khi đo, ta có thể nhìn vật và ước lượng xem vật dài khoảng bao nhiêu mét.
Kiến thức trọng tâm
Mét là đơn vị thường dùng để đo độ dài của những vật khá dài. Kí hiệu của mét là m.
Ta có: $1$ m = $100$ cm.
Để đo độ dài: chọn thước dây hoặc thước mét phù hợp; đặt vạch $0$ trùng với một đầu vật; giữ thước thẳng theo vật; đọc vạch ở đầu còn lại và ghi số đo kèm đơn vị.
Ước lượng giúp ta dự đoán trước số đo. Đo bằng dụng cụ giúp kiểm tra dự đoán ấy.
Hãy kéo điểm B theo chiều ngang. Mỗi khoảng lưới ứng với $10$ cm; quan sát số đo đổi theo độ dài đoạn thẳng.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: Đo chiều dài chiếc bàn
Mai ước lượng chiếc bàn dài khoảng $1$ m. Bạn dùng thước dây để kiểm tra.
- Mai đặt vạch $0$ ở một đầu bàn.
- Bạn kéo thước thẳng dọc theo cạnh bàn.
- Đầu kia của bàn chạm vạch $1$ m. Vậy chiếc bàn dài $1$ m.
Vì sao dùng mét? Chiếc bàn khá dài, nên mét giúp ghi số đo gọn và dễ hiểu.
Ví dụ 2: Đo chiều dài tấm dây trang trí
Nam đo một đoạn dây dài hơn $1$ m bằng thước mét. Mỗi lần đo được một đoạn dài $1$ m.
- Nam đặt đầu thước ở đầu dây và đánh dấu điểm hết $1$ m.
- Bạn chuyển thước, đặt vạch $0$ tại dấu vừa đánh dấu, rồi đo tiếp.
- Dây vừa đúng $2$ lần đoạn $1$ m. Ta ghi độ dài dây là $2$ m.
Đo nối tiếp như vậy giúp đo vật dài hơn chiếc thước mà không bỏ sót hoặc đo lặp một đoạn.
Ví dụ 3: Đo chiều cao một chiếc kệ
Lan ước lượng chiếc kệ cao hơn $1$ m một chút. Bạn dùng thước dây và đọc được đầu kệ ở vạch $1$ m $20$ cm.
- Lan đặt vạch $0$ ở chân kệ.
- Bạn giữ thước thẳng đứng sát cạnh kệ.
- Đầu kệ chạm vạch $1$ m $20$ cm, nên Lan ghi chiều cao là $1$ m $20$ cm.
Ghi cả mét và xăng-ti-mét giúp thể hiện phần độ dài còn lại sau $1$ m.
Lỗi hay gặp và mẹo nhớ
- Lỗi: Đặt đầu vật vào đầu thước thay vì vạch $0$. Khi đó số đọc có thể bị lệch. Mẹo: Nhìn vạch $0$ trước khi đo.
- Lỗi: Thước bị cong hoặc đặt xiên. Mẹo: Kéo thước thẳng theo vật.
- Lỗi: Ghi số đo mà quên đơn vị. Mẹo: Ghi đủ số đo và đơn vị, chẳng hạn $2$ m.
- Mẹo chọn đơn vị: Vật dài như bàn, cửa thường đo bằng mét; vật nhỏ như bút chì thường đo bằng xăng-ti-mét.
Tự kiểm tra nhanh
- Chiều dài một cánh cửa lớp học thường nên đo bằng mét hay xăng-ti-mét?
- Khi bắt đầu đo bằng thước, vạch nào cần đặt trùng với đầu vật?
- Thước dây cho biết đầu chiếc bàn ở vạch $1$ m. Em ghi độ dài chiếc bàn thế nào?
Đáp án — hãy tự làm trước khi xem:
- Mét.
- Vạch $0$.
- $1$ m.