Ôn tập đại lượng và đo đại lượng
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh đổi được các đơn vị khối lượng, thời gian và diện tích đã học.
- Học sinh giải được bài toán thực tế có sử dụng đơn vị đo phù hợp.
Khám phá
Lớp 4A chuẩn bị một ngày hội ở trường. Nhóm của An cân gạo để nấu ăn, xem thời gian biểu các hoạt động và đo diện tích khu trưng bày. Mỗi việc cần một loại đơn vị phù hợp. Hôm nay, em sẽ cùng An ôn lại cách đổi đơn vị và vận dụng vào những tình huống ấy.
Kiến thức trọng tâm
Khối lượng: $1\text{ tấn}=10\text{ tạ}$, $1\text{ tạ}=10\text{ yến}$, $1\text{ yến}=10\text{ kg}$, $1\text{ kg}=1000\text{ g}$. Khi đổi sang đơn vị bé hơn, số đo tăng theo số lần tương ứng.
Thời gian: $1\text{ thế kỉ}=100\text{ năm}$, $1\text{ năm}=12\text{ tháng}$, $1\text{ tuần}=7\text{ ngày}$, $1\text{ ngày}=24\text{ giờ}$, $1\text{ giờ}=60\text{ phút}$, $1\text{ phút}=60\text{ giây}$. Lưu ý: các mối quan hệ thời gian không phải lúc nào cũng theo hệ thập phân.
Diện tích: $1\text{ dm}^2=100\text{ cm}^2$, $1\text{ m}^2=100\text{ dm}^2$, $1\text{ km}^2=1\,000\,000\text{ m}^2$. Chẳng hạn, một hình vuông cạnh $1\text{ m}$ có $10$ hàng, mỗi hàng gồm $10$ ô vuông cạnh $1\text{ dm}$, nên có $100\text{ dm}^2$.
Cách làm: Đọc kĩ đơn vị của từng số đo. Nếu cần cộng hoặc trừ, hãy đổi chúng về cùng một đơn vị trước. Chọn đơn vị phù hợp với vật hoặc khoảng thời gian đang xét.
Kéo điểm trên tia số để chọn một khối lượng; quan sát số đo tương ứng theo yến, tạ và tấn. Hãy thử chọn $1000\text{ kg}$ rồi đọc các đơn vị tương đương.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: Đổi đơn vị khối lượng
Một bao gạo nặng $3\text{ tạ }4\text{ yến}$. Hỏi bao gạo nặng bao nhiêu ki-lô-gam?
- Đổi tạ ra ki-lô-gam: $3\text{ tạ}=300\text{ kg}$.
- Đổi yến ra ki-lô-gam: $4\text{ yến}=40\text{ kg}$.
- Cộng hai phần: $300+40=340\text{ kg}$.
Đáp số: $340\text{ kg}$.
Ví dụ 2: Đổi đơn vị thời gian
Một buổi sinh hoạt kéo dài $2\text{ giờ }35\text{ phút}$. Buổi sinh hoạt kéo dài bao nhiêu phút?
- Đổi giờ ra phút: $2\text{ giờ}=2\times60=120\text{ phút}$.
- Cộng thêm $35\text{ phút}$: $120+35=155\text{ phút}$.
Đáp số: $155\text{ phút}$.
Ví dụ 3: Giải quyết tình huống về diện tích
Khu trưng bày có một tấm thảm diện tích $5\text{ m}^2$ và một tấm bạt diện tích $200\text{ dm}^2$. Tổng diện tích hai tấm là bao nhiêu mét vuông?
- Đổi diện tích tấm bạt sang mét vuông. Vì $1\text{ m}^2=100\text{ dm}^2$, nên $200\text{ dm}^2=2\text{ m}^2$.
- Cộng hai diện tích cùng đơn vị: $5+2=7\text{ m}^2$.
Đáp số: $7\text{ m}^2$.
Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ
- Lỗi: Cộng các số đo khác đơn vị ngay. Mẹo: Đổi về cùng một đơn vị rồi mới tính.
- Lỗi: Đổi thời gian theo quy tắc nhân hoặc chia cho $10$. Mẹo: Nhớ các mốc riêng như $1\text{ giờ}=60\text{ phút}$ và $1\text{ ngày}=24\text{ giờ}$.
- Lỗi: Nghĩ $1\text{ m}^2=10\text{ dm}^2$. Mẹo: Diện tích tính theo ô vuông; mỗi chiều có $10$ đoạn dài $1\text{ dm}$, nên có $10\times10=100$ ô.
- Mẹo chọn đơn vị: Dùng gam hoặc ki-lô-gam cho vật quen thuộc; dùng phút hoặc giờ cho hoạt động; dùng mét vuông cho phòng, sân và ki-lô-mét vuông cho vùng đất rộng.
Tự kiểm tra nhanh
- $5\text{ tạ}$ bằng bao nhiêu ki-lô-gam?
- $3\text{ giờ }12\text{ phút}$ bằng bao nhiêu phút?
- $4\text{ m}^2$ bằng bao nhiêu đề-xi-mét vuông?
Đáp án – chỉ xem sau khi đã làm: Câu 1: $500\text{ kg}$. Câu 2: $192\text{ phút}$. Câu 3: $400\text{ dm}^2$.