So sánh các phân số khác mẫu số
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh so sánh được hai phân số khác mẫu số.
- Học sinh sắp xếp được một nhóm phân số theo thứ tự.
Khám phá
Trong buổi liên hoan, An nhận được $\frac{3}{4}$ chiếc bánh cùng cỡ, còn Bình nhận được $\frac{5}{6}$ chiếc bánh cùng cỡ. Ai nhận được nhiều bánh hơn? Mẫu số khác nhau nên ta chưa thể so sánh ngay tử số. Hãy tìm cách chia hai chiếc bánh thành những phần nhỏ bằng nhau để so sánh công bằng.
Thử điều chỉnh phần bánh được tô ở mô phỏng để quan sát hai phân số trên cùng một đơn vị.
Kiến thức trọng tâm
Cách so sánh: Quy đồng hai phân số về cùng mẫu số, rồi so sánh tử số. Hai phân số có cùng mẫu số thì phân số nào có tử số lớn hơn sẽ lớn hơn.
- Tìm một mẫu số chung. Có thể dùng tích hai mẫu số nếu chưa tìm được mẫu số chung nhỏ hơn.
- Quy đồng: nhân cả tử số và mẫu số của mỗi phân số với cùng một số khác $0$. Giá trị phân số không đổi vì ta chia đều đơn vị thành nhiều phần hơn và lấy số phần tương ứng nhiều hơn.
- So sánh các tử số sau khi quy đồng.
Khi sắp xếp nhiều phân số: Quy đồng tất cả về cùng mẫu số, sắp xếp các tử số, rồi viết lại thứ tự của các phân số ban đầu.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: So sánh $\frac{2}{3}$ và $\frac{3}{5}$
- Chọn mẫu số chung là $15$.
- Quy đồng: $\frac{2}{3}=\frac{10}{15}$ và $\frac{3}{5}=\frac{9}{15}$.
- Vì $10>9$, nên $\frac{10}{15}>\frac{9}{15}$. Vậy $\frac{2}{3}>\frac{3}{5}$.
Ví dụ 2: So sánh $\frac{5}{8}$ và $\frac{2}{3}$
- Chọn mẫu số chung là $24$.
- Quy đồng: $\frac{5}{8}=\frac{15}{24}$ và $\frac{2}{3}=\frac{16}{24}$.
- Vì $15<16$, nên $\frac{15}{24}<\frac{16}{24}$. Vậy $\frac{5}{8}<\frac{2}{3}$.
Ví dụ 3: Sắp xếp $\frac{3}{4}$, $\frac{2}{3}$, $\frac{5}{8}$ từ bé đến lớn
- Mẫu số chung của $4$, $3$ và $8$ là $24$.
- Quy đồng: $\frac{3}{4}=\frac{18}{24}$, $\frac{2}{3}=\frac{16}{24}$, $\frac{5}{8}=\frac{15}{24}$.
- Sắp xếp tử số: $15<16<18$. Vậy thứ tự từ bé đến lớn là $\frac{5}{8}<\frac{2}{3}<\frac{3}{4}$.
Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ
- Lỗi: Thấy tử số lớn hơn rồi kết luận phân số lớn hơn, dù mẫu số khác nhau. Hãy quy đồng trước.
- Lỗi: Chỉ nhân mẫu số mà quên nhân tử số cùng số đó. Như vậy phân số sẽ đổi giá trị.
- Mẹo: “Cùng mẫu mới xét tử”. Khi sắp xếp nhiều phân số, hãy quy đồng tất cả về một mẫu chung trước.
Tự kiểm tra nhanh
- Điền dấu $<$, $>$ hoặc $=$: $\frac{4}{7}\;\square\;\frac{5}{8}$.
- Sắp xếp từ bé đến lớn: $\frac{1}{2}$, $\frac{3}{5}$, $\frac{5}{6}$.
Hãy tự làm trước khi xem phần đáp án ở cuối.
Đáp án tự kiểm tra
- $\frac{4}{7}=\frac{32}{56}$ và $\frac{5}{8}=\frac{35}{56}$, nên $\frac{4}{7}<\frac{5}{8}$.
- $\frac{1}{2}=\frac{15}{30}$, $\frac{3}{5}=\frac{18}{30}$, $\frac{5}{6}=\frac{25}{30}$. Vậy $\frac{1}{2}<\frac{3}{5}<\frac{5}{6}$.