Hai đường thẳng song song và vuông góc

Khám phá: Những đường nét quanh em

Hãy nhìn khung cửa sổ hoặc viên gạch lát nền. Một số cạnh đi cùng hướng và không gặp nhau; một số cạnh gặp nhau ở góc giống góc trang vở. Hai kiểu đường ấy có tên gọi riêng.

Trong hình vẽ, ta thường chỉ thấy một đoạn của đường thẳng. Khi xét song song, hãy tưởng tượng kéo dài hai đường về cả hai phía.

Hãy quan sát hai đường nằm ngang, rồi kéo điểm E để thay đổi đường BE. Đọc số đo góc trên hình và xem khi nào hai đường vuông góc.

Kiến thức trọng tâm

Ví dụ có lời giải

Ví dụ 1: Nhận biết đường song song

Hai cạnh trên và dưới của một tấm bảng hình chữ nhật có song song không?

1. Quan sát hai cạnh: chúng cùng hướng.
2. Nếu kéo dài, chúng không gặp nhau.
3. Vậy hai cạnh ấy song song.

Ví dụ 2: Nhận biết đường vuông góc

Cạnh đứng và cạnh ngang ở góc một quyển sách có vuông góc không?

1. Hai cạnh gặp nhau tại góc quyển sách.
2. Góc ấy có dạng góc vuông.
3. Vậy hai cạnh vuông góc.

Ví dụ 3: Kiểm tra bằng ê-ke

Trên tờ giấy, hai đường gặp nhau. Làm sao biết chúng có vuông góc không?

1. Đặt đỉnh góc vuông của ê-ke vào chỗ hai đường gặp nhau.
2. Cho một cạnh góc vuông của ê-ke nằm dọc theo đường thứ nhất.
3. Quan sát đường thứ hai. Nếu nó trùng với cạnh góc vuông còn lại thì hai đường vuông góc; nếu không trùng thì chúng không vuông góc.

Lỗi hay gặp và mẹo nhớ

• Lỗi: Thấy hai đường chưa cắt nhau trong hình nhỏ rồi kết luận chúng song song. Mẹo: tưởng tượng kéo dài hai đường.
• Lỗi: Chỉ nhìn bằng mắt để quyết định có góc vuông. Mẹo: khi chưa chắc, dùng ê-ke kiểm tra.
• Mẹo nhớ: Song song là “cùng hướng, không gặp”; vuông góc là “gặp nhau, tạo góc vuông”.

Tự kiểm tra nhanh

1. Hai thanh ngang ở hai bậc thang, nếu cùng hướng và không gặp nhau khi kéo dài, chúng song song hay vuông góc?
2. Hai cạnh kề nhau của một viên gạch hình chữ nhật gặp nhau ở góc nào?
3. Khi kiểm tra bằng ê-ke, em đặt đỉnh góc vuông ở đâu?