Nhân và chia nhẩm với 10, 100
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh tính nhẩm được các phép nhân với 10, 100 trong phạm vi đã học.
- Học sinh tính nhẩm được phép chia phù hợp cho 10, 100 và nêu được cách làm.
Khám phá
Cô Mai xếp bánh vào khay. Mỗi khay có 10 chiếc bánh. Nếu có 4 khay như nhau, có tất cả bao nhiêu chiếc bánh?
Ta có thể cộng 10 chiếc bánh bốn lần. Phép nhân giúp viết gọn hơn: $4 \times 10 = 40$. Vậy có 40 chiếc bánh.
Em thử tăng hoặc giảm số khay, rồi quan sát mỗi khay có 10 chiếc bánh thì tất cả có bao nhiêu chiếc.
Kiến thức trọng tâm
Nhân với 10: Mỗi đơn vị của số ban đầu trở thành một chục. Các chữ số dịch sang trái một hàng; hàng đơn vị được để trống và viết chữ số $0$ vào đó.
Ví dụ: $34$ có 3 chục và 4 đơn vị. Nhân với 10, ta được 3 trăm và 4 chục: $34 \times 10 = 340$.
Nhân với 100: Các chữ số dịch sang trái hai hàng; hai hàng phía sau được điền chữ số $0$.
Ví dụ: $26$ có 2 chục và 6 đơn vị. Nhân với 100, ta được 2 nghìn và 6 trăm: $26 \times 100 = 2\,600$.
Chia cho 10 hoặc 100: Làm ngược lại với phép nhân: các chữ số dịch sang phải một hàng khi chia cho 10, hoặc hai hàng khi chia cho 100. Cách này áp dụng với số chia hết cho 10 hoặc 100.
Ví dụ: $720 : 10 = 72$ vì 720 gồm 72 chục. $4\,500 : 100 = 45$ vì 4 500 gồm 45 trăm.
Vì sao có chữ số 0? Số 0 giữ chỗ cho hàng không có chữ số. Nhờ vậy, giá trị của các chữ số còn lại được viết đúng.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: Nhân với 10
Tính nhẩm $53 \times 10$.
- Số 53 có 5 chục và 3 đơn vị.
- Nhân với 10 làm các chữ số dịch sang trái một hàng.
- Viết chữ số 0 ở hàng đơn vị: $53 \times 10 = 530$.
Vậy $53 \times 10 = 530$.
Ví dụ 2: Nhân với 100
Tính nhẩm $42 \times 100$.
- Số 42 có 4 chục và 2 đơn vị.
- Nhân với 100 làm các chữ số dịch sang trái hai hàng.
- Viết hai chữ số 0 ở hai hàng phía sau: $42 \times 100 = 4\,200$.
Vậy $42 \times 100 = 4\,200$.
Ví dụ 3: Chia cho 10 và 100
Tính nhẩm $860 : 10$ và $3\,700 : 100$.
- $860 : 10$: bỏ chữ số 0 ở hàng đơn vị, được $86$.
- $3\,700 : 100$: bỏ hai chữ số 0 ở tận cùng, được $37$.
Vậy $860 : 10 = 86$ và $3\,700 : 100 = 37$.
Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ
- Lỗi: Khi nhân với 100, chỉ viết thêm một chữ số 0. Mẹo: Nhân 10 dịch một hàng; nhân 100 dịch hai hàng.
- Lỗi: Chia cho 10 hoặc 100 khi số không chia hết cho số đó rồi chỉ bỏ chữ số cuối. Hãy kiểm tra số có tận cùng lần lượt là 0 hoặc 00 hay không.
- Mẹo nhớ: Nhân thì chữ số dịch sang trái, chia thì dịch sang phải. Hãy nhìn giá trị của từng hàng để kiểm tra kết quả có hợp lí không.
Tự kiểm tra nhanh
- Tính nhẩm: $32 \times 10$.
- Tính nhẩm: $7\,500 : 100$.
- Số 48 khi nhân với 100 thì chữ số 8 ở hàng nào trong kết quả?
Đáp án — hãy tự làm trước khi xem:
- $320$.
- $75$.
- Chữ số 8 ở hàng trăm; kết quả là $4\,800$.