Chọn biểu đồ phù hợp để trình bày dữ liệu
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh chọn được biểu đồ phù hợp để trình bày một bộ dữ liệu đơn giản.
- Học sinh nêu được lí do lựa chọn dựa trên loại dữ liệu và thông tin cần làm rõ.
Khám phá
Lớp 6A và lớp 6B cùng gom chai nhựa trong ba ngày. Cô muốn biết ngày nào mỗi lớp gom được nhiều chai hơn. Nên trình bày số liệu bằng biểu đồ nào để dễ so sánh?
Hãy nghĩ thử: nếu chỉ có số liệu của lớp 6A thì lựa chọn có thay đổi không?
Kiến thức trọng tâm
Chọn biểu đồ theo dữ liệu và mục đích.
- Biểu đồ cột đơn: phù hợp khi có một nhóm số liệu cần so sánh giữa các loại hoặc các thời điểm. Mỗi cột biểu diễn một giá trị.
- Biểu đồ cột kép: phù hợp khi cần so sánh hai nhóm số liệu trên cùng các loại hoặc thời điểm. Mỗi tiêu chí có một cặp cột, mỗi cột biểu diễn một nhóm.
- Biểu đồ tranh: có thể dùng với số liệu ít, dễ minh họa bằng hình ảnh. Cần đọc chú giải để biết mỗi hình đại diện cho bao nhiêu đơn vị.
Cách chọn nhanh: Xác định số nhóm dữ liệu trước, rồi hỏi mình muốn làm rõ điều gì. Một nhóm cần so sánh thường dùng biểu đồ cột đơn; hai nhóm cùng tiêu chí cần đối chiếu thường dùng biểu đồ cột kép.
Biểu đồ phù hợp giúp người đọc nhìn ra điều cần so sánh nhanh hơn. Dù chọn dạng nào, cần ghi tên biểu đồ, tên các nhóm hoặc tiêu chí, đơn vị và chú giải khi cần.
Quan sát hai cột của mỗi ngày trong mô phỏng. Hãy chỉ ra cột nào thuộc lớp nào và ngày nào có chênh lệch rõ nhất.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ 1: Một nhóm số liệu
Quầy thư viện ghi số sách được mượn theo thể loại trong một buổi: truyện 18 quyển, khoa học 11 quyển, lịch sử 7 quyển.
- Dữ liệu có một nhóm: số sách mượn ở từng thể loại.
- Mục đích là so sánh số lượng giữa các thể loại.
- Vì vậy, chọn biểu đồ cột đơn. Mỗi thể loại ứng với một cột; cột cao hơn biểu thị số sách được mượn nhiều hơn.
Ví dụ 2: Hai nhóm cùng tiêu chí
Hai tổ chăm sóc cây và ghi số chậu được tưới trong ba ngày:
| Ngày | Tổ Măng Non | Tổ Lá Xanh |
|---|---|---|
| Thứ Hai | 12 | 15 |
| Thứ Ba | 16 | 14 |
| Thứ Tư | 13 | 18 |
- Có hai nhóm số liệu: số chậu của Tổ Măng Non và Tổ Lá Xanh.
- Cả hai nhóm cùng được ghi theo một tiêu chí là ngày trong tuần. Mục đích là so sánh hai tổ ở từng ngày.
- Chọn biểu đồ cột kép. Mỗi ngày có hai cột đặt cạnh nhau, kèm chú giải để nhận biết cột của từng tổ.
Ví dụ 3: Chọn dạng trình bày dễ đọc
Một lớp khảo sát cách đến trường của 28 bạn. Kết quả là: đi bộ 8 bạn, đi xe đạp 12 bạn, được người nhà chở 8 bạn.
- Đây là một nhóm số liệu được chia theo các cách đến trường.
- Nếu muốn so sánh số bạn ở từng cách, chọn biểu đồ cột đơn.
- Nếu chọn biểu đồ tranh, cần có chú giải rõ ràng và hình vẽ phải biểu diễn được số lượng. Với số liệu này, biểu đồ cột thường giúp so sánh nhanh hơn.
Lỗi hay gặp và mẹo nhớ
- Lỗi: Chọn biểu đồ cột đơn khi cần so sánh hai nhóm. Người đọc có thể khó phân biệt nhóm nào có giá trị nào. Mẹo: Đếm số nhóm dữ liệu trước khi chọn.
- Lỗi: Dùng biểu đồ cột kép cho hai nhóm có tiêu chí khác nhau. Khi ấy, các cột không còn đối chiếu đúng với nhau. Mẹo: Kiểm tra hai nhóm có cùng danh sách tiêu chí hay không.
- Lỗi: Quên chú giải hoặc đơn vị. Mẹo: Tự hỏi người khác có biết mỗi cột biểu diễn nhóm nào và đo bằng đơn vị gì không.
Mẹo nhớ: Một nhóm để so sánh — nghĩ đến cột đơn. Hai nhóm cùng tiêu chí để đối chiếu — nghĩ đến cột kép.
Tự kiểm tra nhanh
- Một cửa hàng ghi số ổ bánh bán được theo ba loại bánh trong buổi sáng. Muốn so sánh số bán của từng loại, nên chọn biểu đồ nào?
- Hai đội ghi số điểm đạt được ở cùng bốn trò chơi. Muốn so sánh hai đội trong từng trò, nên chọn biểu đồ nào?
- Nêu một lí do cần có chú giải trong biểu đồ cột kép.
Đáp án
Hãy tự trả lời trước khi xem phần này.
- Biểu đồ cột đơn, vì có một nhóm số liệu cần so sánh theo loại bánh.
- Biểu đồ cột kép, vì có hai nhóm số liệu cùng ghi theo các trò chơi.
- Chú giải cho biết mỗi cột trong cặp thuộc về nhóm nào, giúp người đọc đối chiếu đúng.