Chia số tự nhiên cho số có một chữ số

Khám phá

Lớp của Mai có $936$ hạt giống để chia đều vào $4$ khay. Mỗi khay nhận bao nhiêu hạt? Ta cần tính $936 : 4$. Vì số hạt có cả trăm, chục và đơn vị, hãy chia lần lượt từ hàng lớn nhất rồi chuyển phần còn lại sang hàng tiếp theo.

Kiến thức trọng tâm

Kéo điểm trên tia số để đổi số đồ vật; quan sát có bao nhiêu nhóm đủ và còn dư bao nhiêu đồ vật.

Ví dụ có lời giải

Ví dụ 1: Chia hết

Tính $936 : 4$.

1. Xét chữ số hàng trăm: $9 : 4 = 2$ dư $1$. Viết $2$ vào thương.
2. Đổi phần dư $1$ trăm thành $10$ chục, gộp với $3$ chục được $13$ chục. Ta có $13 : 4 = 3$ dư $1$. Viết $3$ vào thương.
3. Đổi phần dư $1$ chục thành $10$ đơn vị, gộp với $6$ đơn vị được $16$ đơn vị. Ta có $16 : 4 = 4$. Viết $4$ vào thương.

Vậy $936 : 4 = 234$. Thử lại: $234 \times 4 = 936$.

Ví dụ 2: Chia có dư

Tính $847 : 4$.

1. $8 : 4 = 2$, viết $2$ vào thương; hạ $4$ xuống.
2. $4 : 4 = 1$, viết $1$ vào thương; hạ $7$ xuống.
3. $7 : 4 = 1$ dư $3$, viết $1$ vào thương và giữ lại số dư $3$.

Vậy $847 : 4 = 211$ dư $3$. Kiểm tra: $211 \times 4 + 3 = 847$ và $3 < 4$.

Ví dụ 3: Chú ý chữ số $0$ trong thương

Tính $1\,239 : 6$.

1. Xét $12$: $12 : 6 = 2$. Viết $2$ vào thương; hạ $3$ xuống.
2. Vì $3 < 6$, viết $0$ vào thương ở hàng tiếp theo rồi hạ $9$ xuống, được $39$.
3. $39 : 6 = 6$ dư $3$. Viết $6$ vào thương và giữ lại số dư $3$.

Vậy $1\,239 : 6 = 206$ dư $3$. Thử lại: $206 \times 6 + 3 = 1\,239$ và $3 < 6$.

Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ

• Hay quên viết $0$ vào thương: Nếu số đang xét nhỏ hơn số chia, viết $0$ ở đúng hàng rồi mới hạ chữ số tiếp theo.
• Hay ghi số dư quá lớn: Sau mỗi lượt chia, số dư phải nhỏ hơn số chia. Nếu số dư bằng hoặc lớn hơn số chia, lượt chia đó chưa đúng.
• Mẹo nhớ: Chia – nhân – trừ – hạ. Cuối cùng, thử lại bằng phép nhân thương với số chia rồi cộng số dư.

Tự kiểm tra nhanh

1. Tính $756 : 3$.
2. Tính $925 : 4$. Ghi thương và số dư.
3. Trong phép chia có dư cho $7$, số dư có thể bằng $7$ không?