Tìm thành phần chưa biết trong phép tính
Sau bài này, em sẽ
- Học sinh nêu được cách tìm thành phần chưa biết trong các phép tính đã học.
- Học sinh tìm và kiểm tra được số chưa biết trong phép tính đơn giản.
Khám phá
Lớp của An đang xếp quýt vào các túi để chuẩn bị cho buổi sinh hoạt. Có một phép tính bị che mất một số: cả lớp có 24 quả, chia đều vào 4 túi. Mỗi túi có bao nhiêu quả?
An nghĩ: nếu biết số túi và số quả mỗi túi thì có thể tìm tổng số quả bằng phép nhân. Vậy khi biết tổng số quả và số túi, ta dùng phép chia để tìm số quả trong mỗi túi. Đó là dùng mối liên hệ giữa các phép tính.
Hãy đổi số nhóm và số quả mỗi nhóm; quan sát tổng số quả, rồi thử dùng phép chia để tìm số quả trong mỗi nhóm.
Kiến thức trọng tâm
Muốn tìm thành phần chưa biết, hãy nhớ mối liên hệ giữa các phép tính. Sau khi tìm được, thay kết quả vào phép tính ban đầu để thử lại.
- Phép cộng: Số hạng chưa biết bằng tổng trừ đi số hạng đã biết. Ví dụ: $\square + a = b$ thì $\square = b - a$.
- Phép trừ: Số bị trừ chưa biết bằng hiệu cộng với số trừ. Số trừ chưa biết bằng số bị trừ trừ đi hiệu. Ví dụ: $\square - a = b$ thì $\square = b + a$; $a - \square = b$ thì $\square = a - b$.
- Phép nhân: Thừa số chưa biết bằng tích chia cho thừa số đã biết. Ví dụ: $\square \times a = b$ thì $\square = b : a$.
- Phép chia: Số bị chia chưa biết bằng thương nhân với số chia. Số chia chưa biết bằng số bị chia chia cho thương. Ví dụ: $\square : a = b$ thì $\square = b \times a$; $a : \square = b$ thì $\square = a : b$.
Thử lại: Thay số vừa tìm được vào vị trí ô vuông trong phép tính ban đầu. Nếu phép tính đúng thì kết quả đã được kiểm tra.
Ví dụ có lời giải
Ví dụ một: Tìm số hạng chưa biết
Tìm số thích hợp: $\square + 28 = 73$.
- Ô vuông là số hạng chưa biết. Muốn tìm số hạng chưa biết, lấy tổng trừ số hạng đã biết.
- Tính: $73 - 28 = 45$.
- Thử lại: $45 + 28 = 73$. Phép tính đúng.
Vậy số cần tìm là $45$.
Ví dụ hai: Tìm số trừ chưa biết
Tìm số thích hợp: $86 - \square = 39$.
- Ô vuông là số trừ. Muốn tìm số trừ, lấy số bị trừ trừ đi hiệu.
- Tính: $86 - 39 = 47$.
- Thử lại: $86 - 47 = 39$. Phép tính đúng.
Vậy số cần tìm là $47$.
Ví dụ ba: Tìm thành phần chưa biết trong phép nhân và phép chia
Tìm số thích hợp trong mỗi phép tính: $\square \times 6 = 42$ và $56 : \square = 8$.
- Ở phép nhân, ô vuông là thừa số chưa biết. Tính $42 : 6 = 7$. Thử lại: $7 \times 6 = 42$.
- Ở phép chia, ô vuông là số chia chưa biết. Tính $56 : 8 = 7$. Thử lại: $56 : 7 = 8$.
Vậy số cần tìm lần lượt là $7$ và $7$.
Lỗi hay gặp / Mẹo nhớ
- Lỗi hay gặp: Nhầm cách tìm số bị trừ với cách tìm số trừ. Hãy xác định đúng ô vuông đang ở vị trí nào trước khi tính.
- Lỗi hay gặp: Tìm được số rồi nhưng quên thử lại. Thay số vào phép tính ban đầu để kiểm tra.
- Mẹo nhớ: Cộng và trừ là hai phép tính ngược nhau; nhân và chia cũng là hai phép tính ngược nhau.
- Mẹo làm bài: Đọc tên thành phần chưa biết, chọn phép tính ngược phù hợp, tính rồi thử lại.
Tự kiểm tra nhanh
Hãy tự làm trước khi xem đáp án ở cuối bài.
- Tìm số thích hợp: $\square + 19 = 54$.
- Tìm số thích hợp: $72 : \square = 9$.
- Tìm số thích hợp: $\square - 26 = 31$.
Đáp án — chỉ xem sau khi đã làm xong:
Câu một: $35$, vì $35 + 19 = 54$.
Câu hai: $8$, vì $72 : 8 = 9$.
Câu ba: $57$, vì $57 - 26 = 31$.